Wyłączenie niewygodnego sędziego, ▀ DOKUMENTY, PORADY PRAWNE
[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Wyrok
Jak pozbyæ siê niewygodnego sêdziego - czyli wył¹czenie sêdziego w s¹dzie
karnym
Data: 20-08-2009 r.
Wył¹czenie sêdziego w s¹dzie karnym nastêpuje na ¿¹danie sêdziego, z urzêdu albo na wniosek
strony - zale¿nie od przyczyny, jaka to wył¹czenie uzasadnia.
Kiedy sêdzia jest wył¹czony z mocy prawa?
Sêdzia jest z mocy prawa wył¹czony od udziału w sprawie,
je¿eli:
sprawa dotyczy tego sêdziego bezpoœrednio
(tj. gdy jest on zainteresowany jej wynikiem, np.
jako
w sprawie b¹dŸ gdy treœæ orzeczenia mo¿e wywrzeæ wpływ na jego interesy i
uprawnienia);
jest mał¿onkiem strony lub pokrzywdzonego albo ich obroñcy, pełnomocnika lub
przedstawiciela ustawowego albo pozostaje we wspólnym po¿yciu
z jedn¹ z tych osób (i to
niezale¿nie od tego, w jakim stadium postêpowania w danej sprawie np. mał¿onek sêdziego
wykonywał czynnoœci prokuratorskie jako strona procesowa);
jest krewnym lub powinowatym
w linii prostej, a w linii bocznej a¿ do stopnia pomiêdzy dzieæmi
rodzeñstwa osób wymienionych w punkcie wy¿ej
albo jest zwi¹zany z jedn¹ z tych osób wêzłem
przysposobienia, opieki lub kurateli
;
był œwiadkiem czynu
, o który sprawa siê toczy (tzn. œwiadkiem faktycznym),
albo w tej samej
sprawie był przesłuchany w charakterze œwiadka
(tj. był
w rozumieniu procesowym)
lub wystêpował jako biegły
;
brał udział w sprawie jako prokurator, obroñca, pełnomocnik, przedstawiciel ustawowy
strony, albo prowadził
(tj. bezpoœrednio prowadził
albo sprawował nad nim procesowy nadzór i podejmował w zwi¹zku z tym
decyzje incydentalne, czy te¿ zatwierdzał postanowienia o umorzeniu dochodzenia; to wył¹czenie
nie obejmuje natomiast czynnoœci s¹dowych w toku postêpowania przygotowawczego, np.
uchylenia postanowienia o umorzeniu postêpowania przygotowawczego);
brał udział w wydaniu zaskar¿onego orzeczenia
(czyli wyroku lub postanowienia)
lub wydał
zaskar¿one zarz¹dzenie
(sêdzia nie powinien bowiem kontrolowaæ decyzji procesowych, które sam
wydał lub uczestniczył w ich wydaniu);
brał udział w wydaniu orzeczenia, które zostało uchylone -
tj. jeœli sprawa wraca do ponownego
rozpoznania po uchyleniu orzeczenia (np. w drodze apelacji, za¿alenia b¹dŸ w trybie
nadzwyczajnym) czy te¿ brał udział w wydaniu wyroku umarzaj¹cego postêpowanie karne
warunkowo w razie podjêcia tego postêpowania; ta przyczyna wył¹czenia nie dotyczy natomiast
sêdziego, który brał udział w wydaniu postanowienia o zwrocie sprawy prokuratorowi w celu
uzupełnienia postêpowania przygotowawczego, gdy s¹d odwoławczy to postanowienie uchylił i
przekazał sprawê s¹dowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, ani sêdziego drugiej
instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy, kiedy był członkiem składu, który uchylił wyrok i
przekazał sprawê do ponownego rozpoznania;
brał udział w wydaniu orzeczenia
(tzn. uczestniczył w procesie podejmowania decyzji w składzie
organu uprawnionego do orzekania; nie jest zaœ takim udziałem np. samo sporz¹dzanie jakiegoœ
protokołu),
co do którego wniesiono sprzeciw
(tj. gdy po wniesieniu sprzeciwu od wyroku
nakazowego b¹dŸ od wyroku zaocznego sprawa podlega rozpoznaniu od nowa); nie powinien
bowiem braæ udziału w sprawie sêdzia, który wyrobił sobie okreœlony pogl¹d na sprawê i wyraził go
w formie orzeczenia;
prowadził mediacjê
.
Powody wył¹czenia trwaj¹ mimo ustania uzasadniaj¹cego je mał¿eñstwa, wspólnego
po¿ycia, przysposobienia, opieki lub kurateli.
Zakaz ?
udziału w sprawie"
dotyczy nie tylko orzekania na rozprawie, ale równie¿ wydawania
wszelkich postanowieñ i zarz¹dzeñ zwi¹zanych z tokiem sprawy w danej instancji.
Poza tym
sêdzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objêtego wnioskiem
o wznowienie lub zaskar¿onego kasacj¹, nie mo¿e orzekaæ co do tego wniosku czy
tej kasacji
.
Sêdzia taki nie mo¿e orzekaæ ani co do merytorycznej zasadnoœci kasacji, ani co do
kwestii jej dopuszczalnoœci.
Jeœli wyst¹pi choæ jedna z powy¿szych przyczyn wył¹czenia sêdziego (
iudex inhabilis
) to powinno
nast¹piæ:
?samowył¹czenie"
sêdziego, a wiêc jeœli sêdzia uzna, i¿ zachodzi przyczyna wył¹czaj¹ca go ze
wzglêdu na powy¿sze okolicznoœci, musi wył¹czyæ siê, składaj¹c oœwiadczenie na piœmie do akt, a na
jego miejsce wstêpuje inny sêdzia; oœwiadczenie to wywołuje skutek prawny i nie podlega kontroli s¹du;
w ew. braku samowył¹czenia - wył¹czenie sêdziego z urzêdu.
Moment ujawnienia siê którejœ z tych przyczyn wył¹czenia nie ma znaczenia, trzeba j¹ uwzglêdniæ
nawet jeœli wyszła na jaw dopiero po uprawomocnieniu siê orzeczenia.
Jakie s¹ konsekwencje działania sêdziego podlegaj¹cego wył¹czeniu z mocy prawa?
Ka¿da czynnoœæ procesowa takiego sêdziego dokonana po powstaniu przyczyny uzasadniaj¹cej
wył¹czenie z mocy prawa jest wadliwa.
S¹ to sytuacje, w których zawsze zachodzi bezwzglêdna niezdolnoœæ sêdziego do orzekania.
Orzeczenie wydane przez takiego sêdziego (
iudex inhabilis
) jest bezwzglêdnie wadliwe, orzekanie
takiego sêdziego stanowi uchybienie procesowe bêd¹ce
bezwzglêdn¹ przyczyn¹ odwoławcz¹
(art. 439 § 1 K.p.k.) oraz
bezwzglêdn¹ przyczyn¹ kasacyjn¹
(art. 523 § 1 K.p.k.), tzn. ¿e s¹ brane
pod uwagê przez s¹d rozpoznaj¹cy apelacjê, za¿alenie czy kasacjê niezale¿nie od granic
zaskar¿enia i podniesionych w œrodku zaskar¿enia zarzutów oraz wpływu uchybienia na treœæ
orzeczenia.
Kiedy powinno nast¹piæ wył¹czenie sêdziego na wniosek ze wzglêdu na uzasadnion¹
w¹tpliwoœæ co do jego bezstronnoœci w danej sprawie?
Sêdzia ulega wył¹czeniu, je¿eli istnieje okolicznoœæ tego rodzaju, ¿e mogłaby wywołaæ
uzasadnion¹ w¹tpliwoœæ co do jego bezstronnoœci w danej sprawie
(
iudex suspectus
). Taka
w¹tpliwoœæ jest
?uzasadniona"
, gdy jest uprawdopodobniona i jednoczeœnie powa¿na.
Chodzi tu m.in. o powi¹zania osobiste miêdzy sêdzi¹ a stron¹ czy jej przedstawicielem (np.
przyjaŸñ, wrogoœæ, sprzecznoœæ interesów), a tak¿e o okolicznoœci zwi¹zane z obowi¹zkami
słu¿bowymi.
Przykłady:
Sêdzia, który brał udział w zastosowaniu lub przedłu¿eniu tymczasowego aresztowania, winien byæ
wył¹czony od udziału w sprawie o odszkodowanie z tytułu niesłusznego tymczasowego aresztowania.
Podobnie branie udziału przez sêdziego w rozpoznaniu sprawy, w której s¹d przyj¹ł w wyroku
współudział okreœlonej osoby w zachowaniu przestêpnym, stanowi¹cym przedmiot póŸniej
rozpatrywanej sprawy przeciwko tej osobie jako oskar¿onej, mo¿e stanowiæ z reguły okolicznoœæ
wywołuj¹c¹ uzasadnion¹ w¹tpliwoœæ co do bezstronnoœci sêdziego.
Sam zaœ fakt, i¿ sêdzia np. kiedyœ jako prokurator oskar¿ał oskar¿onego w innej sprawie b¹dŸ
rozstrzygał zupełnie inn¹ sprawê oskar¿onego, nie stanowi okolicznoœci powoduj¹cej w¹tpliwoœæ co
do bezstronnoœci tego sêdziego w bie¿¹cym postêpowaniu.
Je¿eli pojawi¹ siê omawiane tu powody wył¹czenia sêdziego, to wył¹czenie nastêpuje:
na ¿¹danie sêdziego,
gdy uzna on, i¿ wyst¹piły okolicznoœci wskazane wy¿ej, b¹dŸ
na wniosek strony
;
Wniosek o wył¹czenie sêdziego, zgłoszony na omawianej podstawie po
rozpoczêciu przewodu s¹dowego
(tzn. po odczytaniu aktu oskar¿enia na rozprawie),
pozostawia siê
bez rozpoznania, chyba ¿e przyczyna wył¹czenia powstała lub stała siê stronie wiadoma
dopiero po rozpoczêciu przewodu.
Wniosek taki trzeba wiêc zgłosiæ przed rozpoczêciem przewodu
s¹dowego.
Chodzi tu o ograniczenie stron w składaniu wniosków o wył¹czenie sêdziego na tej podstawie.
Sêdzia,
co do którego zgłoszono wniosek o wył¹czenie na ww. podstawie,
mo¿e zło¿yæ do akt stosowne
oœwiadczenie na piœmie i powstrzymuje siê od udziału w sprawie
; jest jednak obowi¹zany
przedsiêwzi¹æ czynnoœci nie cierpi¹ce zwłoki. Wniosek o wył¹czenie całego składu mo¿e byæ
skuteczny jedynie wówczas, kiedy powody wył¹czenia odnosz¹ siê indywidualnie do ka¿dego z
sêdziów orzekaj¹cych w danym s¹dzie b¹dŸ te¿ gdy wył¹czeniu podlega taka liczba sêdziów, ¿e w
danym s¹dzie nie da siê utworzyæ kolegialnego składu s¹du orzekaj¹cego o wył¹czeniu.
Powstrzymanie siê sêdziów danego s¹du do udziału w konkretnej sprawie, z powodu okolicznoœci
mog¹cej wywołaæ uzasadnion¹ w¹tpliwoœæ co do bezstronnoœci, nie jest równoznaczne z ich
wył¹czeniem, poniewa¿ to mo¿e nast¹piæ jedynie z mocy orzeczenia s¹du. Cofniêcie przez stronê
wniosku o wył¹czenie sêdziego jest nieskuteczne, gdy¿ ustawa nie przewiduje takiej mo¿liwoœci
(zdania co do dopuszczalnoœci odwoływania czynnoœci procesowych przez uczestników procesu s¹
jednak podzielone).
W ka¿dym razie
o wył¹czeniu orzeka s¹d, przed którym toczy siê postêpowanie; w składzie
orzekaj¹cym w kwestii wył¹czenia nie mo¿e braæ udziału sêdzia, którego dotyczy
wył¹czenie. W razie niemo¿noœci utworzenia takiego składu s¹du, w kwestii wył¹czenia
orzeka s¹d wy¿szego rzêdu.
Na postanowienie w przedmiocie wył¹czenia sêdziego za¿alenie nie
przysługuje.
Jakie s¹ skutki niewył¹czenia sêdziego podejrzanego o stronniczoœæ?
Niewył¹cznie sêdziego, w przypadku którego istnieje okolicznoœæ tego rodzaju, ¿e mogłaby
wywołaæ uzasadnion¹ w¹tpliwoœæ co do jego bezstronnoœci w danej sprawie (
iudex suspectus
)
b¹dŸ bezzasadne oddalenie wniosku o jego wył¹czenie jest (jako obraza przepisów postêpowania,
pod warunkiem ¿e mogła ona mieæ wpływ na treœæ orzeczenia; art. 438 pkt 4 K.p.k.)
wzglêdn¹
przyczyn¹ odwoławcz¹
, a wiêc takie uchybienie wywołuje nastêpstwa procesowe i jest
uwzglêdnianie przez s¹d odwoławczy jedynie, gdy było treœci¹ zarzutu strony w œrodku
odwoławczym.
Co jeœli z powodu wył¹czenia sêdziów rozpoznanie sprawy w danym s¹dzie stanie
niemo¿liwe?
Je¿eli z powodu wył¹czenia sêdziów rozpoznanie sprawy w danym s¹dzie jest niemo¿liwe,
s¹d wy¿szego rzêdu przekazuje sprawê innemu s¹dowi równorzêdnemu
(art. 43 K.p.k.).
Chodzi tu o sytuacjê, gdy wył¹czeni zostali wszyscy sêdziowie s¹du właœciwego, b¹dŸ gdy
wył¹czono tak¹ ich liczbê, ¿e nie mo¿na ju¿ utworzyæ wymaganego przez ustawê składu
orzekaj¹cego w danym s¹dzie.
Przekazanie sprawy przez s¹d wy¿szego rzêdu innemu s¹dowi równorzêdnemu (nawet poza
okrêgiem s¹du wy¿szego rzêdu) do rozpoznania nastêpuje postanowieniem, które nie podlega
zaskar¿aniu. Przekazanie to nie jest bezwzglêdnie wi¹¿¹ce. S¹d, któremu w tym trybie przekazano
sprawê do rozpoznania, mo¿e wiêc - jeœli ustały przyczyny przekazania mu tej sprawy - przekazaæ
j¹ innemu s¹dowi miejscowo właœciwemu.
Jak wył¹czani s¹ ławnicy?
Powy¿sze zasady wył¹czenia sêdziów stosuje siê odpowiednio do ławników
.
A zatem te
same powody wył¹czenia z tymi samymi nastêpstwami odnosz¹ siê tak¿e do ławników.
Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. -
(Dz. U. 1997 r. Nr 89, poz. 555, ze
zm.);
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. -
(Dz. U. 1997 r., Nr 88, poz. 553, ze zmianami)
[ Pobierz całość w formacie PDF ]